Invoering

Bedrijven en overheden erkennen steeds meer de dringende noodzaak om klimaatverandering aan te pakken en de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. De Europese Unie (EU) speelt een belangrijke rol in de wereldwijde inspanningen om de uitstoot te verminderen en voert diverse beleidsmaatregelen en regelgevingen door om de overgang naar een koolstofarme economie te vergemakkelijken. Een van de meest recente regelgevingen is het koolstofgrensaanpassingsmechanisme (CBAM).

Het CBAM-voorstel is een belangrijke stap in de richting van het behalen van de klimaatdoelstellingen van de EU, waaronder het verminderen van de broeikasgasemissies met ten minste 55% in 2030. Het werd in juli 2021 door de Europese Commissie ingediend en trad in mei 2023 in werking. In deze blog bespreken we de belangrijkste kenmerken van CBAM, hoe het werkt en de mogelijke impact ervan op bedrijven en handel.

Wat zijn de doelstellingen van de CBAM?

CBAM is ontwikkeld om het probleem van koolstoflekkage aan te pakken. Dit treedt op wanneer bedrijven hun activiteiten verplaatsen naar landen met minder strenge milieuregelgeving om de kosten te vermijden die gepaard gaan met het naleven van het klimaatbeleid van hun thuisland. Het verplaatsen van productie naar landen met lagere klimaatnormen kan leiden tot een toename van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Koolstoflekkage benadeelt bovendien EU-industrieën die wel aan klimaatbeleid moeten voldoen.

De EU wil koolstoflekkage tegengaan door importeurs te laten betalen voor de emissies die gepaard gaan met de productie van goederen die in de EU worden geïmporteerd. Dit zou bedrijven buiten de EU stimuleren om hun koolstofuitstoot te verminderen en over te stappen op een koolstofarme economie. Bedrijven zouden moeten betalen voor hun CO2-voetafdruk, ongeacht waar hun activiteiten zijn gevestigd. Dit zou een gelijk speelveld creëren voor EU-industrieën die moeten voldoen aan het strenge klimaatbeleid van de EU en voorkomen dat ze worden ondermijnd door importproducten uit landen met lagere milieunormen.

Bovendien zou het CBAM een extra inkomstenbron voor de EU creëren, die gebruikt zou kunnen worden om klimaatmaatregelen te financieren en de transitie naar een groene economie te ondersteunen. Naar verwachting zal het CBAM van 2026 tot 2030 gemiddeld zo'n 1 miljard euro per jaar aan inkomsten genereren voor de EU-begroting.

CBAM: Hoe zou dat werken?

Het CBAM zou importeurs verplichten te betalen voor de koolstofemissies die gepaard gaan met de productie van goederen die in de EU worden geïmporteerd, volgens dezelfde methodologie als die wordt toegepast op EU-producenten in het kader van het EU-emissiehandelssysteem (ETS). Het CBAM zou werken door importeurs te verplichten elektronische certificaten aan te schaffen ter dekking van de emissies die verband houden met de productie van geïmporteerde goederen. De prijs van deze certificaten zou gebaseerd zijn op de koolstofprijs binnen het ETS.

Het prijsmechanisme voor CBAM zal vergelijkbaar zijn met dat van het ETS, met een geleidelijke invoeringsperiode en een geleidelijke uitbreiding van de dekking van producten. CBAM zal in eerste instantie van toepassing zijn op de import van goederen die koolstofintensief zijn en het grootste risico op koolstoflekkage met zich meebrengen: cement, ijzer en staal, aluminium, meststoffen, elektriciteit en waterstof. Het doel op de lange termijn is om de reikwijdte van CBAM geleidelijk uit te breiden naar een breed scala aan sectoren. De overgangsperiode voor CBAM is begonnen op 1 oktober 2023 en duurt tot 1 januari 2026, wanneer het permanente systeem in werking treedt. Gedurende deze periode hoeven importeurs van goederen die onder de nieuwe regels vallen alleen de broeikasgasemissies die in hun import zijn ingebed (directe en indirecte emissies) te rapporteren, zonder financiële betalingen of aanpassingen te hoeven doen. De geleidelijke invoering geeft importeurs en exporteurs de tijd om zich aan het nieuwe systeem aan te passen en zorgt voor een soepele overgang naar een koolstofarme economie.

Op de lange termijn zou het CBAM alle in de EU geïmporteerde goederen omvatten die onder het ETS vallen. Dit betekent dat elk product dat tijdens het productieproces broeikasgassen uitstoot, onder het CBAM zou vallen, ongeacht het land van herkomst. Het CBAM zou er ook voor zorgen dat importeurs betalen voor de koolstofemissies die gepaard gaan met de productie van de geïmporteerde goederen. Dit zou bedrijven stimuleren om hun CO2-voetafdruk te verkleinen en over te stappen op een koolstofarme economie.

Er zijn echter enkele uitzonderingen op CBAM. Zo zijn importen uit landen die een gelijkwaardig koolstofbeprijzingsmechanisme hebben ingevoerd, vrijgesteld van CBAM. Bovendien zijn kleine importeurs en exporteurs die onder een bepaalde drempel vallen, ook vrijgesteld van CBAM.

Wat is de potentiële impact van CBAM?

Het CBAM-voorstel zal naar verwachting een aanzienlijke impact hebben op de koolstofbeprijzing en de handel in emissierechten in de EU. Door importeurs te verplichten koolstofcertificaten aan te schaffen ter compensatie van de emissies die gepaard gaan met de productie van geïmporteerde goederen, zou CBAM een nieuwe vraag naar koolstofcertificaten creëren en mogelijk de koolstofprijs in het ETS verhogen. In dit opzicht zal CBAM naar verwachting bijdragen aan de vermindering van broeikasgasemissies en de beperking van de gevolgen van klimaatverandering. De impact van CBAM op het milieu zal echter afhangen van de koolstofprijs en de dekking van de producten.

De impact van CBAM op internationale handels- en klimaatakkoorden is nog onzeker. Sommige landen hebben hun bezorgdheid geuit dat CBAM de principes van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) zou kunnen schenden. De EU heeft echter verklaard dat CBAM volledig voldoet aan de WTO-regels en in lijn is met de principes van eerlijke concurrentie en milieubescherming. Bovendien zou CBAM andere landen mogelijk kunnen stimuleren om hun eigen koolstofbeprijzingsmechanismen in te voeren en zo bij te dragen aan de wereldwijde inspanningen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de gevolgen van klimaatverandering te beperken.

Conclusie

Kortom, CBAM is een belangrijke stap in de richting van het behalen van de klimaatdoelstellingen van de EU en het waarborgen van een gelijk speelveld voor de EU-industrie. Door koolstoflekkage te voorkomen en bedrijven te stimuleren hun CO2-voetafdruk te verkleinen, zou CBAM de effectiviteit van de EU-inspanningen om de uitstoot te verminderen versterken en bijdragen aan de wereldwijde inspanningen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en de gevolgen van klimaatverandering te beperken. De impact van CBAM op de CO2-beprijzing, de handel in emissierechten, de internationale handel en het milieu zal echter afhangen van de details van de implementatie en de reactie van andere landen en belanghebbenden.